براق عزم تو گامى كه برگرفت از هند * نهاد گام دويم بر اقاصى ارّان كه بود جز تو ز شاهان روزگار كه داد * قضيم « 1 » اسب ز تفليس و آب از عمّان « 2 » و از جمله وقايع اين سال آنكه پادشاه جهانگير چنگيز خان بعد از آنكه شيدرغو پادشاه قاشين را شكست داد و شيدرغو ، چنان كه سابقا قلمى شد از معركه گريخته روى به شهر اريقى آورد و در آنجا متحصّن شد ، چنگيز خان او را به حال خود گذاشت و عنان عزيمت به صوب ولايت ننگناس منعطف داشت . و چون قبل از آنكه چنگيز خان آن عزيمت را به امضا رساند ، خوابى ديد هولناك كه بر نزديكى اجل او دلالت مىكرد ، بسيار متفكّر شده از [ شهزادگان ] ييسونگگه « 3 » پسر جوچى قسار كه در ملازمت ايستاده [ بود ] پرسيده بود كه « پسران من اوگتاى و تولوى دورند يا نزديك ؟ » چون ايشان در جرگهء لشكر خود بودند ييسونگگه گفت كه « از اينجا تا ايشان دو سه فرسنگ باشد . » پس چنگيز خان فرمود كه ايشان را حاضر كنند . چون اوگتاى و تولوى حاضر شدند ، روز ديگر بامداد بعد از آش خوردن چنگيز خان روى به امرا و حاضران مجلس آورده و گفت كه « مرا با پسران خود مشورتى و راز پنهانى است . مىخواهم كه يك ساعت در خلوت با ايشان باشم . » القصّه چون امرا و حاضران مجلس بيرون رفتند ، چنگيز خان روى به فرزندان خود آورد و فرمود كه « اى عزيزان ! وقت سفر آخرت و درگذشتن من نزديك رسيده و من به قوّت يزدانى و تأييد آسمانى مملكتى وسيع كه از ميانهء آن تا به هرطرف آن يك‌ساله راه باشد ، جهت شما مستخلص كردم و پرداخته گردانيدم « 4 » . اكنون وصيت آن است كه شما در دفع دشمنان و رفع مرتبهء دوستان يك‌دل و يك‌زبان باشيد تا روزگار به ناز و نعمت بگذرانيد و از مملكت و دولت متمتّع و برخوردار باشيد ؛ چه ، مادام كه ميانهء شما برادران موافقت و دوستى خواهد بود ، مطلقا بيگانه متعرّض شما نخواهد شد و هيچ‌كس را داعيهء نزاع و خصومت با شما نخواهد بود . و اگر عياذ باللّه موافقت و دوستى شما به مخالفت و دشمنى مبدّل گردد ، از اطراف و جوانب دشمنان طمع در ملك و دولت شما كرده در آن باب مهما أمكن سعى خواهند كرد . » و بعد از بسيارى نصايح سودمند فرمود كه « مصلحت چيست ؟ از شما قايم‌مقام من كه خواهد بود ؟ » فرزندان بالاتفاق زانو زده گفتند : پدر شهريار است و ما بنده‌ايم * به فرمان و رايش سرافكنده‌ايم

--> ( 1 ) . قضيم : علف و جو ستور . - دهخدا . ( 2 ) . جوينى اين قصيده را به صورت كامل آورده است . - ج 2 ، ص 165 - 167 . ( 3 ) . متن : يبسوكا آقا . ( 4 ) . درست همان برنامهء استراتژيكى و جامهء عمل پوشاندن به آرمان سياسى و نظامى چنگيز خان است مبنى بر پيشروى به سوى غرب و رؤياى سيراب ساختن ستوران از آب‌هاى فرات و نيل و دانوب و مديترانه ، كه در مدّت كمتر از هفت سال حاصل شد .